عابر پیاده در تصادف دستش شکسته است. روی ساعدش زخمی (حدود ۵ سانتی‌متر) است که خون تیره‌رنگ به‌طور پیوسته از آن جاری است. برای بند آوردن خونریزی چه باید کرد؟

توضیح

دست مصدوم را بالا ببر و روی زخم پانسمان فشاری ببند.

رنگ خون، تشخیص را به تو می‌دهد. خون تیره با جریان یکنواخت و بدون فوران یعنی خونریزی وریدی. در خونریزی شریانی، خون روشن است و ضربان‌دار بیرون می‌زند و آنجاست که باید بالاتر از زخم بند (تورنیکه) بست.

برای خونریزی وریدی دو کار ساده کافی است: اندام را بالاتر از سطح قلب ببر تا فشار خون در محل زخم پایین بیاید، و روی خودِ زخم پانسمان فشاری ببند؛ یعنی گاز استریل روی زخم و سپس باند محکم که فشاری یکنواخت وارد کند. فشار مستقیم به لخته اجازه می‌دهد در محل تشکیل شود و خونریزی بند می‌آید.

حواست به شکستگی ساعد هم باشد: پس از بستن پانسمان، دست را با آتل یا دست‌کم با یک آویز بی‌حرکت کن تا سرِ استخوانِ شکسته عروق و بافت اطراف را بیشتر پاره نکند.

دو کارِ ممنوع را هم به خاطر بسپار: زخم باز را با آب نشوی و هیچ محلولی — از جمله ید — داخل زخم نریز. ید فقط برای ضدعفونی کردن پوستِ اطرافِ زخم است. در دقایق اول، اولویت مطلق با بند آوردن خونریزی است، نه با تمیز کردن زخم؛ تمیزکاری کار بیمارستان است و هر تأخیر در کنترل خونریزی، حجم خونِ ازدست‌رفته را بالا می‌برد.

چرا گزینه‌های دیگر غلط‌اند

• زخم را با آب بشویید. — شستن زخم باز با آب نه خونریزی را بند می‌آورد و نه استریل است؛ فقط لختهٔ در حال تشکیل را می‌شوید و آلودگی را به عمق می‌برد.
• زخم را با محلول الکلی ید چرب کنید. — محلول الکلی ید برای ضدعفونی پوستِ اطراف زخم است؛ ریختن آن داخل زخم بافت را می‌سوزاند و هیچ اثری بر بند آمدن خونریزی ندارد.